Border News Agency
အီရန်၊ဇွန် ၂၀။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလနဲ့ဒီဇင် ဘာလမှာ ကာရာဗန်ဆရိုင်းဖျော်ဖြေပွဲ (Caravanserai Concert)ကို ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီပွဲမှာပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့တဲ့အီရန်အမျိုးသမီးအဆိုတော်ပါရတ်စတူးအာမဒီ (Parastoo Ahmadi)ကို အီရန်အစ္စလမ္မ စ်တရားရုံက ဟီဂျပ်(Hijab)မဝတ်ဘူးဆိုပြီး ကြိမ်ဒဏ်ခုနှစ်ဆယ်လေးချက်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့အီရန်သတင်းဌာနတွေဖော်ပြပါတယ်။

အဲဒီဖျော်ဖြေပွဲမှာ အာမဒီဟာ ညနေခင်းပွဲတက်ဝတ်စုံကိုဝတ်ဆင်ပြီး အီရန်ရဲ့ (အက်ဇ်ခူးန်နေးဂျာဗန် -Az Khoon-e Javann)သီချင်းကို သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့တာပါ။(လူငယ်တွေရဲ့သွေးမြေကျရာမှ)လို့ အဓိပ္ပါယ်ရတဲ့ ဒီသီချင်းကို အီရန် ကဗျာဆရာ၊တေးရေးဆရာဖြစ်တဲ့အရက်ဖ်ကာဇ်ဗီနီ(Aref Qazvini)ရေးစပ်ခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်ချီကြာနေပါပြီ။

၁၉၀၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၁ ခုနှစ်ထိဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တော်လှန်ရေး(Constitutional Revolution of Iran)ကာလအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဒီသီချင်းကို ဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။

သီချင်းရဲ့အဓိပ္ပာယ်က”တိုင်းပြည်ရဲ့လူ ငယ်တွေ သွေးမြေကျရာကနေ နှင်းဆီပန်းတွေ ပွင့်လန်းလာတယ်။” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်မျိုးဆောင်ပါတယ်။

တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့တရားမျှတမှုအတွက် အသက်ပေးသွားခဲ့တဲ့ လူငယ်ရဲဘော်တွေကို ဂုဏ်ပြုစပ်ဆိုထားတာပါ။

အီရန်သမိုင်းမှာ အာဏာရှင်ဘုရင်စနစ်ကို ဖြုတ်ချပြီး အခြေခံဥပဒေနဲ့လွှတ် တော်စနစ် ပေါ်ထွန်းရေး ကြိုးပမ်းခဲ့တဲ့ “အခြေခံဥပဒေအရေးတော်လှန်ရေး” ကာလမှာ ဒီသီချင်းဟာ ပြည်သူတွေကို စိတ်ဓာတ်လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့တဲ့ မျိုးချစ်သီ ချင်းတပုဒ်ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီသီချင်းဟာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်းတရာကျော်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်ထိအီရန်နိုင်ငံမှာ မတရားမှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့၊လွတ်လပ်မှုကို တောင်းဆိုတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေ၊လှုပ်ရှား မှုတွေမှာ ပြန်လည်သီဆိုကြတဲ့ထိခေတ် အဆက်ဆက်သက်ဝင်နေဆဲ သီချင်းတပုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီသီချင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ အမာဒီကကာရာဗန်ဆရိုင်းဖျော်ဖြေပွဲမှာ သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့ပြီး ယူကျူပေါ်မှာ ဗီဒီယိုကို ဖြန့်ချီခဲ့ပါတယ်။

ဗီဒီယိုထွက်ရှိလာချိန်မှာ ကာရာဗန်ဆရိုင်း ဖျော်ဖြေပွဲကို လူမှုကွန်ရက်အသုံးပြုသူတွေရဲ့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချီးကျူးမှုကိုရရှိခဲ့ပြီး အနုပညာရှင်များစွာနဲ့အရ ပ်ဘက်လှုပ်ရှားသူတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရရှိခဲ့ပြီး ကြည့်သူပေါင်းသုံးသန်းကျော်ရှိခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီဖျော်ဖြေမှုဟာ လူပြောများအာရုံ စိုက်ခံခဲ့ရသလို တရားရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မှုကိုလည်းဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။

ဗီဒီယိုထွက်လာပြီးနောက် တရားရေးဌာနက ဖန်တီးသူတွေကို ရာဇဝတ်မှုနဲ့ တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီး ထုတ်လုပ်ရေးမှာ ပါ ဝင်ပတ်သက်သူအများအပြားကို ယာ ယီထိန်းသိမ်းခဲ့ပါတယ်။

အီရန်အာဏာပိုင်တွေက အာမဒီဟာ အမျိုးသားဂီတပညာရှင်တစုနဲ့အတူ မဖြစ်မနေလိုက်နာရမယ့် ဟီဂျပ်ဥပဒေကို လိုက်နာတာမရှိဘဲ ကာရာဗန်ဆရိုင်းဖျော်ဖြေပွဲဗီဒီယိုကို လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ လွှင့်တင်ခဲ့တယ်။

တရားရုံးက ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ရခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်းတွေမှာ အာမဒီက ဟီဂျပ်ခေါင်းခြုံပုဝါမပါဘဲ ဖျော်ဖြေခဲ့တာ၊အမျိုးသားဂီတပညာရှင်တွေ ပါဝင်ပ တ်သက်တာနဲ့ဖျော်ဖြေပွဲဗီဒီယိုကို အွန်လိုင်းပေါ်မှာ လွှင့်တင်ခဲ့တာ၊သူမရဲ့ဝတ် စားဆင်ယင်မှုဟာ ရှာရီယာ(Sharia)ဥ ပဒေနဲ့မညီညွှတ်ဘဲ ဝတ်လစ်စလစ်ဖြစ်လုနီးပါးဖြစ်နေတာကြောင်းလို့ ဆိုပါတယ်။

တရားသူကြီးက သူမရဲ့ ဦးခေါင်း၊လည်ပင်း၊လက်တွေနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအချို့ ပေါ်လွင်နေမှုကို ထောက်ပြပြီး အွန်လိုင်းပေါ်တင်ခဲ့တဲ့ အကြောင်း အရာတွေကို ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံတွေအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအပြင် တရားရုံးက အလေးအနက်ပြောကြားရာမှာတော့ ဒီစီရင်ချက်ဟာ ဟီဂျပ်ကိစ္စတခုတည်းအပေါ်မှာတင် အ ခြေခံတာမဟုတ်ဘဲ အွန်လိုင်းပေါ်မှာထု တ်လုပ်တာ၊ရိုက်ကူးတာ၊တည်းဖြတ်တာနဲ့အများအပြားဖြန့်ဝေတာကလည်း ရာဇဝတ်မှုမြောက်စေတဲ့အဓိကအချက်တွေဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကွန်းမ်(Qom ပြည်နယ်၊ရာဇဝတ်တရား ရုံးက အာမဒီနဲ့ကာရာဗန်ဆရိုင်း ဖျော် ဖြေပွဲမှာ ပါဝင်တဲ့​ဂီတပညာရှင်တွေနဲ့ ထုတ်လုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦးကို လူထုအ ကျင့်စာရိတ္တကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်စော် ကားညှိုးနွမ်းစေမှုစွဲချက်တွေနဲ့ကြိမ်ဒ ဏ်ခုနှစ်ဆယ်လေးချက်ချခဲ့ပြီးအနုပ ညာလှုပ်ရှားမှုတွေလုပ်ဆောင်ခွင့်နှစ်နှစ်ပိတ်ပင်ကာ ပြည်ပထွက်ခွာခွင့်ကိုလ ည်းနှစ်နှစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီစီရင်ချက်မိတ္တူအရတရားရုံးဟာ ပြစ်ဒဏ်တွေသတ်မှတ်ဖို့အတွက် အစ္စလာမ့်ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေပုဒ်မ ၆၃၈ နဲ့ ကွန်ပျူတာပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေ ပုဒ်မ ၇၄၃ ကို ကိုးကားပြီး စီရင်ချက်တွေကို အများပြည်သူသိရှိစေမယ့် မီဒီယာတွေမှာ ထုတ်ပြန်ဖို့လည်း အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒါဟာ ပဏာမစီရင်ချက်သာဖြစ်ပြီး အယူခံဝင်နိုင်ခွင့်ရှိတယ်လို့်တော့ဆိုပါတယ်။

အဲဒီအမှုဟာ အီရန်အစ္စလာမ့်သမ္မတနိုင်ငံမှာ အမျိုးသမီးအဆိုတော်တွေအ ပေါ် စနစ်တကျကန့်သတ်ပိတ်ပင်မှုတွေ ဆက်လုပ်နေတာရဲ့သက်သေတခုဖြစ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၂ခု နှစ်က ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်အတွင်းသေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ကာဒစ်ရှ်(Kurdish)နွယ်ဖွား အီရန်အမျိုးသ မီးငယ်လေးမာဆာအာမီနီ(Mahsa Amini)ဖြစ်ရပ်ကြောင့် အီရန်နိုင်ငံတဝှ မ်းလုံးမှာ သမိုင်းဝင်သွားခဲ့တဲ့(အမျိုးသ မီး၊ဘဝ၊လွတ်လပ်မှု)အုံကြွမှုနဲ့ဆန္ဒပြပွဲကြီးတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။

ဆန္ဒပြပွဲတွေကို အစိုးရကအကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းမှုတွေ၊သေဒဏ်ပေးမှုတွေနဲ့တုန့်ပြန်လာတဲ့အခါ အီရန်လူထုဟာ လှုပ် ရှားမှုကို သေးငယ်တဲ့ပုံစံပြောင်းလဲလို က်ပါတယ်။

ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု၊ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနဲ့လုပ်ခလစာမလောက်ငမှုတွေကြောင့် အလုပ်သမားတွေ၊ဆရာ/ဆရာ မတွေနဲ့အငြိမ်းစားဝန်ထမ်းတွေကလမ်း မတွေပေါ်ထွက်ပြီး စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးဖို့ ခပ်စိပ်စိပ်ဆန္ဒပြခဲ့ကြပါတယ်။

အမျိုးသမီးတွေဟာ လမ်းမတွေပေါ်မှာ ဟီဂျပ်(ခေါင်းခြုံပုဝါ)မပါဘဲ သွားလာတာ၊အာမဒီတို့လို အနုပညာနဲ့ဂီတကိုအ သုံးပြုပြီးအွန်လိုင်းကအာဏာဖီဆန်တာမျိုးတွေနဲ့ဆန္ဒပြမှုကို ပုံစံတမျိုးနဲ့ ဆက်လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာတော့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာအီရန်မှာဆန္ဒပြပွဲတွေ ထပ်ဖြစ်လာပြီး အမေရိကန်၊အစ္စရေးနဲ့စစ်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အမေရိကန်နဲ့အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လုပ်လာနိုင်ပြီးနောက်မှာအီရန်အာဏာပိုင်တွေက လူထုဆန္ဒပြပွဲတွေပေါ်လာမှာကို စိုးရိမ်ပြီး လူထုကို လက်ဦးမှုယူ နှိပ်ကွ က်နေတာဖြစ်တယ်လို့တယ် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေဝေဖန်နေကြပါတယ်။

(ဓာတ်ပုံ – ကာရာဗန်ဆရိုင်းဖျော်ဖြေပွဲမှာ အီရန်အမျိုးသမီးအဆိုတော်ပါရတ်စတူးအာမဒီဖျော်ဖြေနေစဥ်)

Source: https://youtu.be/oYcaDHEnhbU?si=Byt2r-X6x723mg65

ကိုးကား…

• https://theprint.in/feature/parastoo-ahmadi-hijab-iran-lashings/2964622/
• https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/12/14/iranian-singer-parastoo-ahmadi-faces-questioning-after-performing-without-a-headscarf_6736066_4.html
• https://iranwire.com/en/news/153871-caravanserai-concert-staff-sentenced-to-flogging-and-artistic-bans/