Border News Agency
မြောက်ဦး၊ ဩဂုတ် ၆။
လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေထဲမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာစော်ကားမှုတွေဟာ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတတ်ပါတယ်။
သာမန်အရင်းအမြစ်တွေမပြည့်စုံတဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ထားလိုက်ပါ။
ကမ္ဘာမှာ အရည်အသွေးနဲ့ကျင့်ဝတ်ကို အထိအခိုက်မခံတဲ့ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတဲ့နိုင်ငံတွေထဲက ပရိုဖက်ရှင်နယ်တပ်ဖွဲ့တွေမှာလည်း ဒီပြဿနာတွေရှိပါတယ်။
နောက်ဆုံးဦးထုတ်ပြာတွေဆောင်းပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှေ့ရှုတဲ့ကုလသမဂ္ဂငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့တွေမှာလည်း ဒီပြဿနာရှိပါတယ်။
လိင်မှုကိစ္စဟာလူသားရဲ့ဗီဇဖြစ်သလို ဆန္ဒလည်းဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒါကြောင့်လိင်မှုကိစ္စကို အခြေခံပြီးပြဿနာတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ၊ တရားမျှတမှုကင်းမဲ့တာတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။
လူတွေရှိနေရင် ဒီလိုသဘောသဘာဝဟာ ရှိတတ်တယ်။
အဲဒါကြောင့် ဒီအပေါ်မှာ တရားနည်းလမ်းကျရှိဖို့လိုပါတယ်။
ကမ္ဘာမှာ ပရိုဖက်ရှင်နယ်ကျတဲ့လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေမှာတောင် ဒီလိုမျိုးဖြစ်ရပ်တွေဟာ လစ်ရင်လစ်သလိုပေါ်ပေါက်တတ်တာကြောင့် ပရိုဖက်ရှင်နယ်မကျသေးတဲ့၊ အရင်းအမြစ်တွေ အကန့်အသတ်ရှိနေတဲ့ မြန်မာပြည်ထဲက အာရက္ခတပ်တော်(AA)အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေမှာလည်း ဒီလိုပြဿနာတွေဟာရှိမှာပါ။
ရောဂါကို နုစဉ်ခါကပင် ကုပါ
ဒီနေရာမှာကျင့်ဝတ်တွေ၊ စံနှုန်းတွေကို ပြောလာရင်“တော်လှန်ရေးကာလဖြစ်လို့”၊”အခုမှစတင်ခါစဖြစ်လို့”၊”စစ်အာဏာရှင်ကို အရင်ဖယ်ရှားရေးက အရေးကြီးလို့”၊ “ဒါတွေကို ပြောနေရင် တော်လှန်ရေးပုံရိပ်ကျပြီး လူထုကစိတ်ပျက်သွားမှာဖြစ်လို့” စတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ငြင်းပယ်တဲ့သူတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။
အမှန်ကလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအနိုင်ကျင့်စော်ကားမှုတွေဟာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်လိုနေရာ ဘယ်လိုအချိန်မျိုးမှာမဆို “မဖြစ်အပ်တဲ့အရာ“တွေပါ။
အဲဒါဟာကူးစက်ရောဂါမို့ ရောဂါ“မဖြစ်ခင်ကပင် ကြိုတင်ကာကွယ်တာအကောင်းဆုံးပါ”။
တကယ်လို့ဖြစ်လာခဲ့ရင် “နုစဉ်တုန်းမှာ မြန်မြန်ကုသလေကောင်းလေပါပဲ”။
အဲဒီလိုမကာကွယ်ရင်၊ နုစဉ်တုန်းမှာ မကုသရင် ရောဂါရင့်လာတဲ့အခါ အားလုံးကို ပြိုလဲကြေမွသွားအောင် ဖျက်ဆီးသွားမယ့်အန္တရာယ်ရှိနေပါတယ်။
လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေထဲမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာစော်ကားမှုတွေကို “နုစဉ်တုန်းကပင် ကာကွယ်ဖို့၊ကုသဖို့လိုပါတယ်“။
အဲလိုကာကွယ်ဖို့၊ကုသဖို့ကို ပျက်ကွက်အောင်အကြောင်းပြချက်တွေ၊ငြင်းပယ်မှုတွေကပဲ နောက်ဆုံးမှာ အားလုံးကိုတွင်းနက်ထဲ ဆွဲချသွားမယ့်အရာတွေလို့ သဘောပေါက်ဖို့လိုပါတယ်။
လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေထဲမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာစော်ကားမှုနဲ့ ပတ်သက်လို့…
(၁)-အမျိုးသားတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ အမျိုးသမီးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြား။
(၂)-လိင်စိတ်ခံယူမှုမတူကွဲပြားသူတပ်ဖွဲ့ဝင်နဲ့ အမျိုးသားတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြား။
(၃)-လိင်စိတ်ခံယူမှုမတူကွဲပြားသူတပ်ဖွဲ့ဝင်နဲ့ အမျိုးသမီးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြား။
(၄)-အထက်ကအုပ်စုတွေတခုနဲ့တခုကြား၊အုပ်စုတခုချင်းမှာ အချင်းချင်းကြားထဲမှာရှိပါတယ်။
ဒါပေမယ့် သိသာမြင်သာမှုကတော့ အမျိုးသားတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ အမျိုးသမီးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြား၊လိင်စိတ်ခံယူမှုမတူသူတွေနဲ့ အမျိုးသမီးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြားကအခြေအနေတွေပါ။
အမျိုးသမီးတွေကို အကြမ်းဖက်မှုမှ ကာကွယ်ပေးရေးဆိုင်ရာ CEDAW ဟာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင် အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာလည်း လွှမ်းခြုံပါတယ်။
အမျိုးသမီးတယောက်ဟာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင် ဟုတ်ရင်လည်း ဟုတ်မယ်။ မဟုတ်ရင်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် သူမဟာအမျိုးသမီးဖြစ်နေလို့ကို CEDAW က လွှမ်းခြုံမှုရှိနေတာ၊သူမကို အကာအကွယ်ပေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။
အစိုးရမဟုတ်တဲ့လက်နက်ကိုင်အုပ်စုတွေကုလသမဂ္ဂရဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျူးလွန်အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှုတွေကို ကာကွယ်ပေးရေးအချက်တွေဆိုတဲ့ (Special measures for protection from sexual exploitation and abuse – SEA)အစီရင်ခံစာတွေဟာ နိုင်ငံတကာလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာဥပဒေ (IHL)သတ်မှတ်ချက်တွေကို အခြေခံပါတယ်။
အဲဒီလိုအခြေခံတဲ့အတွက် နိုင်ငံတကာလူသားချင်းစာနာမှု ဥပဒေအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေဟာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊အစီရင်ခံစာတွေမှာ လွှမ်းမိုးသက်ရောက်ပါတယ်။
၁၉၄၉ ဂျနီဗာကွန်ဗင်းရှင်း ပုဒ်မ ၃ (Common Article 3 of the Geneva Conventions)က ULA/AA လို လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ ချည်နှောင်မှုတွေကိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပါတယ်။
အဲဒီကွန်ဗင်းရှင်းပုဒ်မ (၃)ဟာ”ပြည်တွင်းစစ်လို နိုင်ငံတကာအဆင့်မဟုတ်တဲ့ ပဋိပက္ခတွေ (Non-International Armed Conflicts – NIAC)မှာ ပါဝင်နေတဲ့ အစိုးရမဟုတ်တဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း(“Non-State Armed Groups”)တွေဟာ ဂျနီဗာကွန်ဗင်းရှင်းအရ လူသားချင်းစာနာမှုမူတွေ၊စံနှုန်းတွေကို လိုက်နာရမယ့်ဥပဒေအရ ပါဝင်ပတ်သက်သူ(Legal Entity)တွေဖြစ်ပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂရဲ့လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျူးလွန်အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှုတွေကို ကာကွယ်ပေးရေးအချက်တွေထဲမှာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေကို လွှမ်းခြုံနိုင်တဲ့ “ကုလသမဂ္ဂကြီးကြပ်မှုအောက်မှာမရှိတဲ့တပ်ဖွဲ့ (Non-United Nations Forces)”ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိပါတယ်။
အဲဒီစကားလုံးဟာ အဓိပ္ပာယ်ကျယ်ပြန့်မှုနက်ရှိုင်းပြီး ULA/AA လို လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေဟာ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းအရကြည့်ရင် ULA/AA ဟာ…
(၁)-တပ်ဖွဲ့၊နယ်မြေနဲ့ကွပ်ကဲမှုစနစ်ရှိတယ်။
(၂)-အဲဒီလိုရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်း (Organized Armed Group) ဖြစ်တဲ့ အတွက် နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ UN အစီရင်ခံစာတွေရဲ့ အသုံးအနှုန်းအရ “အစိုးရ မဟုတ်တဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ် (Non-State Armed Forces)”၊ ကုလသမဂ္ဂထိန်းချုပ်မှု အောက်မှာမရှိတဲ့တပ် (Non-UN Forces)ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ တိုက်ရိုက်အကြုံးဝင်နေပါတယ်။
လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျူးလွန်နှောင့်ယှက်မှုတွေ (Military Sexual Assault and Harassment)ဖြစ်ရင် ဘယ်လိုအရေးယူရမယ်ဆိုတာတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းတွေ၊လမ်းညွှန်ချက်တွေ ခိုင်ခိုင်မာမာရှိပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်စာချွန်လွှာအမှတ် (ST/SGB/2003/13)ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်စာချွန်လွှာ(UN SG Bulletin (ST/SGB/2003/13))အပိုင်း (၃) (Section 3)မှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှောင့်ယှက်ကျူးလွန်မှုသမျှကို လျစ်လျူမရှုဘဲ အရေးယူရမယ်ဆိုတဲ့ လုံးဝသည်းမခံ(Zero Tolerance)စံနှုန်းကို တရားဝင်တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီ ဆုံးဖြတ်ချက် – ၁၈၂၀ (၂၀၀၈)
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက် ၁၈၂၀ (UN Security Council Resolution 1820 (2008)) ထဲမှာ”စစ်ပွဲတွေ၊တပ်ဖွဲ့ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်နယ်ပယ်တွေမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေကို လုံးဝသည်းမခံစံနှုန်းနဲ့ ကိုင်တွယ်ဖို့၊ကျူးလွန်သူတွေကို ကင်းလွတ်ခွင့်မပေးဖို့(No Impunity)နဲ့ တပ် ဖွဲ့ဆိုင်ရာကျင့်ဝတ်တွေ(Codes of Conduct)ထဲမှာ အဲဒီမူတွေကို ထည့်သွင်းကျင့်သုံးကြဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီ ဆုံးဖြတ်ချက် – ၂၂၇၂ (၂၀၁၆)
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက် (UN Security Council Resolution 2272 (2016))ထဲမှာတော့”တပ်ဖွဲ့အတွင်းလိင်ပိုင်ဆိုင်ရာ မတော်မတရား ပြုကျင့်မှုများ ရှိလာပါက တပ်မှူးတွေ၊ကျူးလွန်သူတွေရဲ့ အထက်အဆင့်တွေက ဖုံးကွယ်ထားတာမျိုးမပြုနိုင်ဖို့အတွက် “သီးခြားလွတ်လပ်တဲ့စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ (Independent Investigation Body)” တွေနဲ့ စစ်ဆေးဖို့ကိုတောင်းဆိုထားပါတယ်။
ဆီဒေါစာချုပ်အပေါ်သုံးသပ်ချက် အမှတ် ၃၅ (၂၀၁၇)
ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ဆီဒေါဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်တွေထဲက အမှတ် (၃၅) (CEDAW General Recommendation No. 35 (2017)) ထဲမှာ “အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ သီးခြားအကြံပြုချက်တွေရှိပါတယ်။
လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျူးလွန် စော်ကားခံရတဲ့ အမျိုးသမီးစစ်သည်တွေနဲ့ အရပ်သားအမျိုးသမီးတွေတိုင်ကြားလာခဲ့ရင် အဂတိကင်းတဲ့လွတ်လပ်ပြီး ဘက်မလိုက်တဲ့ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာစုံစမ်းစစ်ဆေးမှု (Independent & Impartial Investigation)ရရှိစေရမယ်လို့ အတိ အလင်းသတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ကျူးလွန်ခံရတဲ့ တိုင်ကြားသူတွေအပေါ် လက်စားချေမှုမှကာကွယ်ပေးခြင်း
ကုလအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာအမှတ် (UN SG Bulletin (ST/SGB/2005/21))ထဲမှာ လက်စားချေမှုမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း (Protection Against Retaliation) ကို တောင်းဆိုထားပါတယ်။
မတော်မတရား ပြုမူမှုကို တိုင်ကြားတဲ့သူတွေ၊အမျိုးသမီးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ၊တ ခြားတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို အထက်အဆင့် အရာရှိတွေက ရာထူးချတာ၊အပြစ်ပေးတာ၊ဖိအားပေးတာမျိုးတွေကကာကွယ်ပေးဖို့နဲ့ သတင်းပေးသူကာကွယ်ရေး (Whistleblower Protectionမူဝါဒကို ကျင့်သုံးဖို့ကို တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီဆုံးဖြတ်ချက် – ၂၄၆၇ (၂၀၁၉)
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်(UN Security Council Resolution 2467 (2019))အရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်ခံရသူတွေနဲ့တိုင်ကြားသူတွေကို လက်စားချေတာ၊ဂုဏ်သိက္ခာထိခိုက်စေတာနဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာထပ်မံရရှိစေတဲ့အခြေအနေ (Re-traumatization)တွေကို ပြုလုပ်တာတွေကနေကာကွယ်ပေးဖို့အတွက် တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီဆုံးဖြတ်ချက် – ၁၃၂၅ (၂၀၀၀)
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက် UN Security Council Resolution 1325 (2000) ဟာ ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီရဲ့အမျိုးသမီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊လုံခြုံရေးဆိုင်ရာသမိုင်း ဝင် WPS (Women, Peace, Security) ပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြစ်ပြီး တာဝန်ယူမှုနဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Accountability and Transparency)အတွက် တောင်းဆိုထားပါတယ်။
တပ်ဖွဲ့နဲ့ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေထဲမှာ အမျိုးသမီးတွေအတွက် လုံခြုံရေး၊အခွင့်အရေးနဲ့စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ရေး၊စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာအခြေအနေတွေကို တရားဝင်ထုတ်ပြန်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီ ဆုံးဖြတ်ချက် – ၁၉၆၀ (၂၀၁၀)
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက် UN Security Council Resolution 1960 (2010) မှာ တပ်ဖွဲ့တွေ၊တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့၊သူတို့တွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျူးလွန်စော်ကားချိုးဖောက်မှုတွေကို အချက်အလက်တွေနဲ့အတူ ဘယ်လိုဘယ်ပုံ အရေးယူထားပါတယ်ဆိုတာကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ကုလသမဂ္ဂ၊ လွှတ်တော် ဒါမှမဟုတ် အများပြည်သူကိုချပြဖို့နဲ့ အဲဒီဖြစ်ရပ်တွေ၊ ဖြစ်စဉ်တွေကို စောင့်ကြည့်တာ၊သုံးသပ်အကဲဖြတ်တာစတဲ့ (Monitoring, Analysis and Reporting Arrangements – MARA)လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ကျင့်သုံးဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ဆက်ရန်…
ကိုးကား…
UN Secretary-General’s Bulletin on Special measures for protection from sexual exploitation and sexual abuse (ST/SGB/2003/13)
